Post Image

Nükleik Asitler


Bu yazımızda daha önceki yazımızda bahsettiğimiz canlıların yapısında bulunan temel organik bileşiklerden olan nükleik asitleri inceleyeceğiz.

  • Yapılarında; karbon, hidrojen, oksijen, azot ve fosfor atomları bulunur.
  • Hücredeki tüm yaşamsal olaylar bu moleküllerin kontrolünde gerçekleşir.
  • DNA ve RNA olmak üzere iki gruba ayrılır.
  • Nükleik asitlerin en küçük yapı birimine nükleotid denir.

NÜKLEOTİDİN YAPISI:

  • Nükleotid; azotlu organik baz, pentoz şeker ve fosforik asitten oluşur.

a. Azotlu Organik Baz:

  • Pürin ve primidin olmak üzere iki gruba ayrılır.
  • Pürin: Molekül yapısı çift halkalıdır. Adenin ve guanin bazları bu gruba girer.
  • Primidin: Molekül yapısı tek halkalıdır. Sitozin, timin ve urasil bazları bu gruba girer.

b.Pentoz Şeker:

  • Yapısında 5 karbon atomu bulunur.
  • Riboz ve deoksiriboz olarak ikiye ayrılır.
  • Riboz RNA’nın yapısına katılır.
  • Deoksiriboz DNA’nın yapısına katılır.

c. Fosforik Asit ( Fosfat):

  • İnorganik yapılıdır.
  • Canlılar tarafından sentezlenemez. Dışarıdan hazır olarak alınır.

NÜKLEOTİD SENTEZİ:

  • Baz ve şeker bağlanarak nükleozit molekülü oluşur.
  • Baz ile şeker arasında glikozit bağı kurulur.
  • Daha sonra nükleozide fosfat bağlanarak nükleotid sentezlenir.
  • Şeker ile fosfat arasında ester bağı kurulur.
  • Nükleotid sayısı= Azotlu baz sayısı= Pentoz şeker sayısı= Fosfat sayısı
  • Deoksiriboz şekeri taşıyorsa deoksiribonükleotid, riboz şekeri taşıyorsa ribonükleotid olarak adlandırılır.
  • Tüm canlılarda 8 çeşit nükleotid bulunur.

NÜKLEİK ASİT SENTEZİ:

  • Nükleotidler fosfodiester bağlarıyla bağlanarak nükleik asitleri oluşturur.
  • Fosfodiester bağı birinci nükleotidin şeker grubu ile ikinci nükleotidin fosfat grubu arasında bulunur.

DNA VE RNA

1) DNA (DEOKSİRİBONÜKLEİK ASİT)

  • Sarmal (helix) yapıdadır.
  • Çift zincirlidir.
  • İki zincir arasında hidrojen bağı bulunur.                                      
  • Kendini eşleyebilir.
  • Deoksiriboz şeker taşır.
  •  Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin nükleotidlerini taşır.
  • Adeninin karşısında Timin, Guaninin karşısında sitozin nükleotidi bulunur.
  • Adenin sayısı = Timin sayısı, Guanin sayısı = Sitozin sayısı
  • Adenin ile timin arasında ikili hidrojen bağı bulunur.
  • Guanin ile sitozin arasında üçlü hidrojen bağı bulunur.

Adenin+ Guanin = Sitozin + Timin ( Pürin toplamı= primidin toplamı)

DNA’nın Görevleri:

  • Hücreyi yönetir.
  • Kalıtsal karakterleri taşır.
  • Kalıtsal karakterlerin yavru bireylere aktarılmasını sağlar.
  • Protein sentezi için şifre verir.
  • RNA’ları sentezler.
  • Hücre bölünmesini kontrol eder.

RNA ( RİBONÜKLEİK ASİT)

  • Tek zincirlidir.
  • Riboz şeker taşır.
  • Adenin, Guanin, Sitozin ve Urasil nükleotidlerini taşır.
  • Kendini eşleyemez.
  • DNA tarafından sentezlenir.
  • Tüm RNA’lar tekrar tekrar kullanılabilir.
  • RNA’lar RNA polimeraz enzimi kontrolünde DNA üzerinde sentezlenir.
  • Mesajcı RNA, Taşıyıcı RNA ve Ribozomal RNA olmak üzere 3 gruba ayrılır.

a. Mesajcı RNA( m RNA):

  • Protein sentezi için gerekli olan DNA şifresini ribozoma götürür.
  • Hücredeki RNA’ların %5’ini oluşturur.
  • Düz zincir şeklindedir. Hidrojen bağı taşımaz.

b. Taşıyıcı RNA( t RNA):

  • Protein sentezi için gerekli olan aminoasitleri ribozoma taşır.
  • Hücredeki RNA’ların %15’ini oluşturur.
  • Yonca şeklinde katlanmıştır.
  • Hidrojen bağı taşır.

c. Ribozomal RNA( r RNA):

  • Ribozomun yapısına katılır.
  • Hücredeki RNA’ların %80’ini oluşturur.
  • Çok sayıda katlanmalar yapar.
  • Hidrojen bağı taşır.

CANLILARIN KULLANDIĞI ENERJİ = ATP

  • Adenin ile riboz şekeri arasında glikozit bağı bulunur.
  • Riboz şekeri ile fosfat arasında ester bağı bulunur.
  • Fosfat molekülleri arasında da yüksek miktarda enerji depolayan fosfat bağları bulunur.
  • Bu bağlar parçalandığında açığa çıkan enerji yaşamsal olaylarda kullanılır.
  • ATP’nin yapısında bulunan glikozit ve ester bağları enerji vermez.

Fosforilasyon ve Defosforilasyon:

  • Canlıların ATP sentezlemesine fosforilasyon denir. Böylece ATP molekülünde enerji depolanmış olur.
  • Enerji gerektiren tepkimelerde ATP molekülünün parçalanmasına defosforilasyon denir.

ATP’nin Kullanıldığı Olaylar:

  • Kasların kasılması
  • Tüm sentez olayları
  • Hücre bölünmeleri
  • Hücresel solunum
  • Sinirsel iletim
  • Aktif taşıma
  • Endositoz
  • Ekzositoz

Bir cevap yazın

Araç çubuğuna atla