Post Image

CANLILARIN YAPISINDA BULUNAN ORGANİK BİLEŞİKLER


Genel olarak yapısında C, H ve O elementleri bulunan ve canlılar tarafından üretilebilen bileşiklerdir. Yapılarında ayrıca azot, fosfor, kükürt gibi elementler de bulunabilir. Canlılarda bulunan organik bileşikler; karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, nükleik asitler, enzimler ve hormonlardır. Bu yazımızda karbonhidratları, yağları ve proteinleri inceleyeceğiz.

1)KARBONHİDRATLAR:

  • Canlı yapısına girerler.
  • Hücrenin yapısında bulunurlar.
  • Hücre zarının yapısına katılırlar.
  • İlk sırada enerji verirler.
  • C, H ve O elementlerinden oluşurlar.
  • Monosakkaritler, disakkaritler ve polisakkaritler olmak üzere üçe ayrılırlar.

a. Monosakkaritler:

  • Sindirime uğramazlar.
  • Direkt kana karışırlar.
  • Hücre zarından kolay geçerler.
  • Biyolojik açıdan önemli olan monasakkaritler Pentozlar ve Heksozlardır.
  • Pentozlar: Riboz ve Deoksiribozdur. Riboz, RNA ve ATP’nin yapısına katılır. Deoksiriboz, DNA’nın yapısına katılır.
  • Heksozlar: Glikoz(kan şekeri), Fruktoz( meyve şekeri) ve Galaktoz( süt şekeri)dur. Birbirlerinin izomeridirler yani birbirlerine dönüşebilirler. C6H12O6 şeklinde kapalı formülleri vardır.

b. Disakkaritler:

  • Monosakkaritlerin dehidrasyonu sonucunda oluşurlar.
  • Büyük yapılıdırlar.
  • Sindirime uğrarlar.
  • Hücre zarından sindirime uğramadan geçemezler.
  • Maltoz ve sakkaroz (sukroz) bitkisel kaynaklı, laktoz ise hayvansal kaynaklıdır.

Glikozit Bağı: İki monosakkariti birbirine bağlayan bağdır.

c. Polisakkaritler:

  • n tane glikozun birleşmesi ile oluşurlar.
  • Depo polisakkaritler ( nişasta, glikojen) ve yapısal polisakkaritler ( selüloz, kitin) olmak üzere iki çeşittir.
  • Nişasta: Bitkilerde tohum, meyve ve kökte depo edilir. Suda erimez.
  • Glikojen: Karaciğer ve kaslarda depo edilir. Bakteri ve mantarlarda depo polisakkarit olarak kullanılır.
  • Selüloz:Bitkilerde hücre çeperinin yapısında bulunur. Suda erimez. Bu enzim otçul memelilerin bağırsaklarında yaşayan bazı bakteriler tarafından üretilir.
  • Kitin: Böceklerin dış iskeletinde ve mantarların çeperlerinde bulunur.

2) YAĞLAR:

  • C, H, O bazılarında ise N ve P elementleri bulunur.
  • Suda çözünmezler.
  • Canlı vücudunda depolanabilirler.
  • Hücre zarının yapısında bulunurlar.
  • Enzimleri lipazdır.
  • Hücrede ikinci sırada enerji verirler.
  • Soğuktan ve darbelerden korurlar.
  • Yağda çözünen vitaminlerin vücuda alınmasını sağlar. ( A,D,E,K)
  • Fosfolipitler, nötral yağlar ve steroidler olmak üzere üç çeşittir.

a.Fosfolipitler:

  • Hücre zarının yapısında bulunurlar.

b.Nötral Yağlar:

  • 3 Yağ asidi + Gliserol                 Trigliserit + 3H2O
  • Yapısında üç tane ester bağı bulunur.( Çıkan su sayısı oluşan bağ sayısına eşittir.)

Yağ Asitleri: Doymuş  yağ asitleri ve doymamış yağ asitleri olarak iki çeşittir.Yağ molekülleri taşıdığı yağ asidinin çeşitine göre ikiye ayrılır.

1. Doymuş Yağlar: Doymuş yağ asidi içerirler. Karbon atomlarının hepsi hidrojenle doyurulmuştur. Oda sıcaklığında katı haldedirler. Hayvansal kökenli yağlardır. 2.Doymamış Yağlar: Doymamış yağ asidi içeren yağlardır. Karbon atomlarının arasında çift bağ bulunur. Oda sıcaklığında sıvı haldedirler. Bitkisel kökenli yağlardır.

c.Steroidler:

  • Canlılarda çok az bulunur.
  • Hücre zarının geçirgenliğini ve dayanıklılığını arttırır.
  • Sinir hücrelerine yalıtım görevi yapar.
  • Kolesterol, safra tuzları, cinsiyet hormonları, bazı hormonlarve D vitamini steroid çeşididir.

3) PROTEİNLER:

  • Yapısında C,H,O,N bazılarında da S ve P gibi elementler bulunur.
  • Hücre zarının yapısında bulunurlar.
  • Enerji verme sırası en sondadır.
  • Gen kontrolünde sentezlenebilen tek organik bileşiktir.
  • Yapısında protein olan moleküller; enzim, hormon, antikor ve antijendir.
  • Proteinler , aminoasitlerin ribozomlarda dehidrasyon sentezi ile birleşmesinden oluşur.
  • Aminoasitleri birleştiren dehidrasyon tepkimelerine peptitleşme tepkimeleri denir. Aralarında peptit bağı kurulur.
  • İki aminoasidin birleşmesiyle dipeptit, çok sayıda aminoasidin birleşmesiyle polipeptit oluşur.
  • Bir aminoasit karbon atomuna bağlı hidrojen, amino, karboksil ve değişken(radikal) gruplardan oluşur.
  • Aminoasitlerin birbirinden farklı olmasını sağlayan radikal gruplardır.
  • Yüksek sıcaklıkta proteinlerin yapısı bozulur. Buna denatürasyon denir.
  • Proteinler aminoasitlerin; sayısına, çeşidine, dizilişine, kullanım miktarına göre farklılık gösterirler.

a. Esansiyel Aminoasitler:

  • Doğada 20 çeşit aminoasit bulunur. Ototrof canlılar bu 20 çeşit aminoasidi sentezlerken heterotrof canlılar 12 tanesini sentezler, 8 tanesini dışarıdan alır. Heterotrof canlıların dışarıdan aldığı 8 çeşit aminoaside esansiyel aminoasitler denir.

Bir cevap yazın

Araç çubuğuna atla